De juiste waarom-vraag stellen

Verklaren of betekenis geven?

Een van de redenen dat we onduidelijke of onvruchtbare waarom-vragen stellen, is het gebrek aan onderscheid tussen ‘verklaren’ en ‘betekenis geven’.
• Wanneer je een antwoord zoekt op de vraag hoe iets werkt, wat de feiten zijn, hoe ze samenhangen, welk effect bepaalde handelingen en acties hebben en wat je er dan mee kunt doen, zoek je naar een ‘verklaring’. Dan stel je een heldere waardoor-type-vraag. (Lees het vorige bericht)
• Wanneer je wilt weten welke zin en betekenis jij kunt geven aan de fenomenen, stel je een heldere waarom-type-vraag.
De betekenis die je geeft aan de gebeurtenissen in je leven hoeft geen verklaring te zijn die berust op feiten. Ze hoeft niet wetenschappelijk juist of bewezen te zijn. Je beslist voor jezelf welke betekenis waardevol is voor jou. Het is een subjectieve en persoonlijke zaak.
Een heldere waarom-vraag is een relationele vraag. Het gaat om je persoonlijke verhouding met wat er gebeurt of met datgene wat wordt geschreven, uitgesproken of op een andere manier geuit.
We hebben allemaal behoefte aan het geven van zin en betekenis aan de gebeurtenissen. Vooral aan die voorvallen die net niet vlot kunnen worden verklaard. Dan stellen we vlugger de vraag “Waarom?” of “Waarom ik?”.

Na een ongeval met een schoolbus waarbij een kind overleed, stelt de moeder de vraag “Waarom mijn kind, als enige?!” Waar de moeder niet naar vraagt is dat ze een uitgebreid verslag krijgt van de feitelijke omstandigheden. Ze vraagt niet naar een verklaring. Waar vraagt ze wél naar? Welk antwoord zoekt ze? Wie kan dit antwoord geven?
Een werknemer krijgt onverwacht ontslag bij het bedrijf waar hij dertig jaar heeft gewerkt en dat nu in een fusie is verwikkeld. “Waarom ik? Na zoveel jaren, zonder het minste respect?”, vraagt hij zich af. Hij krijgt allerlei verklaringen over wat de directie volgens haar heeft genoopt om mensen te ontslaan. Daar heeft hij niets aan. Waar vraagt hij wél naar? Welk antwoord zoekt hij? Wie kan dit antwoord geven?

De waarom-vraag is een goede vraag

Een waarom-vraag is een goede vraag! Met zo’n vraag kan je perspectief geven aan je leven. Ze helpt om doelen die je vooropstelt te waarderen.
Alleen, in de meeste gevallen stellen we de waarom-vraag op een onvruchtbare manier. De opdracht in zo’n situatie is: Welke vraag, op welke manier geformuleerd, is werkzaam en vruchtbaar, op dit moment, voor mij (voor deze persoon), met mijn (zijn) doel voor ogen?
Meer nog dan bij andere vragen is het de opdracht voor wie een waarom-vraag stelt om eerst aan te voelen: Welke vraag leeft er onuitgesproken bij mij (de ander)? Welke vraag stel ik (stelt zij) mezelf (zichzelf) op dit ogenblik zonder dat ze luidop klinkt?

Een juiste waarom-vraag draait om onderliggende vragen als: “Wat betekenen deze feiten voor mij?”, “Wat betekenen deze woorden voor mij? Wat maken die mij duidelijk?”, “Wat betekent het voor mijn leven dat deze ervaring zich net nu voordoet?”, “Op welke manier is deze kennis voor mij zinvol?”, “Wat moet ik nu doen met deze situatie die ik als onredelijk ervaar?”, “Hoe moet ik nu verder?”, “Wat is de zin van mijn leven nu dit zich voordoet?”, “Wat dwingt me om te veranderen terwijl ik dit niet wil?”.

De ‘juiste’ waarom-vraag stellen

Waarom-vragen horen thuis in de wereld van het geven van betekenis aan de ervaringen. “Waarom gebeurt dit met mij?”, “Waarom moet dit mij overkomen?”, “Waarom ben ik hier geboren?”, enz. Wanneer je een goede waarom-vraag wilt stellen aan jezelf (of aan een ander), dien je die vraag te stellen die onbewust reeds in jezelf (haarzelf) leeft.
Zelfs al klinkt de vraag die begint met “Waarom …” op dat ogenblik op z’n plaats, toch raad ik je aan om ook de waarom-vraag te wijzigen in een beter geformuleerde vraag. 
Je helpt jezelf (de ander) daarmee de overstap te maken van een re-actieve slachtoffer-houding naar een pro-actieve eigen kracht houding.

De vragen hieronder als voorbeeld kun je zowel in de ik-vorm lezen als in de jij-vorm (wanneer je ze aan een ander stelt).
In een eerste fase zijn het vragen als: “Wat heb ik (je) verloren door wat er is gebeurd?”, “Wat maakt het zo waardevol voor mij (jou)?”, “Welk antwoord zoek ik (je)?”, “Wat zou mij (jou) helpen om dit te begrijpen?”, “Wat heb ik (je) nu niet nodig?”, “Waar heb ik (je) nu wél behoefte aan?”, “Wie kan mij (je) in deze periode steun bieden … al durf ik (jij) het niet te vragen?”, “Welk verhaal wil ik (jij) uitschreeuwen … ook al durf ik (je) dit niet?.
In een tweede fase kunnen vragen worden gesteld als: “Hoe kan ik (jij) de waarde bewaren van wat ik (jij) verloren heb(t)?”, “Welke plaats geef ik (jij) dit gebeuren?”, “Hoe ontdek ik (je) in datgene wat ik (je) als zinloos ervaar(t) toch een positief aspect?”, “Door welke bril moet ik (je) kijken opdat ik (je) dit als zinvol zou kunnen waarnemen?”.
Nog wat later kunnen vragen volgen als: “Hoe aanvaard ik (je) dit zonder dat ik (je) het ooit ten volle zal (zult) kunnen begrijpen?”, “Hoe leer ik (je) meer aandachtzaam te zijn wanneer zo’n situatie zich nog eens voordoet?”, “Hoe verander ik (je) mijn (je) beeld van de toekomst?”, “Hoe vind ik (je) mezelf (jezelf) terug uit?”.

Er zijn duizend formuleringen die een beter resultaat geven dan de té gemakkelijk gestelde “Waarom is dat zo?”.
 Wanneer je een vage waarom-vraag verlaat, kan je terechtkomen in de wereld van de heldere vragen. Dan zal je ontdekken dat zowel het zoeken van een heldere, objectieve verklaring voor de fenomenen als het zoeken naar een subjectieve zingeving een steviger fundament krijgen. Je zult heldere antwoorden vinden én nieuwe vragen voelen opkomen. Je komt terecht in de stroom van het voortdurend ontdekken dat je veel niet weet. Je kunt je onzekerheid en twijfels beter aanvaarden. Tegelijk kan je zelfvertrouwen groeien. Je zult kunnen genieten van het leven ook al zijn zoveel zaken niet duidelijk, bevat-baar en begrijp-baar én zal dit zo blijven.

Een verhaal vertellen

Het vertellen van verhalen is één van de universele wegen om uitdrukking te geven aan de betekenissen die belangrijk zijn voor ons. Het is een van de belangrijkste redenen, overal ter wereld, om verhalen te vertellen. Religie is een verhaal vertellen over de zin van het leven. Het beantwoordt de vraag “Waarom?” niet de vraag “Waardoor?”. Dit laatste laat ze best aan de wetenschappen.
Vertel het verhaal van je verlies. Vertel het verhaal van je onmacht. Vertel het verhaal van de moeilijke zoektocht. Vertel het verhaal van wie je op je weg tegenkomt. Vertel ook het verhaal van je succes, van datgene wat je hebt bereikt of gevonden.
Beantwoord je innerlijk sterke waarom-vragen door een verhaal te vertellen.
Een (waarom)verhaal kan je vertellen in woorden en met beelden. In De Huiskamer hebben we daar een werkvorm voor: De Jas van Joost.

De kunst van het vragen stellen

Volg deze website om te vernemen wanneer de volgende workshop wordt georganiseerd rond de kunst van het vragen.
Heb je inmiddels een vraag, meldt dit dan hieronder.