Van Waarom? naar … Waardoor?

In 2016 schreef ik het bericht “Waarom niet de waarom-vraag stellen?
De meeste waarom-vragen hebben een – onbewust of ongewild – negatief effect of een erg onaangename bijsmaak. 
Je kunt de ongewenste effecten van een foutief gestelde waarom-vraag vermijden: stel een waardoor-vraag! Ik schreef toen echter niet hoe je dat doet. Inmiddels is er weer aandacht voor dit thema. Vandaar dit late vervolg.
(in het volgend bericht vertel ik over de correct gestelde waarom-vraag)

De voordelen van een waardoor-vraag

• Een vraag van het waardoor-type peilt naar de mechanismen die tot een bepaald gedrag of een bepaalde situatie hebben geleid. Ze zet aan om terug te blikken naar het verloop van de gebeurtenissen. Ze vraagt aandacht voor het proces (Wat heeft geleid tot …?).
• Een waardoor-vraag roept op om na te denken en de zaken op een rijtje te zetten. Ze helpt de ander om zelf tot een verklaring te komen en maakt haar daardoor minder afhankelijk (van de vraagsteller).
• Een goede waarom-vraag zet aan om meer systemisch te kijken, naar meerdere verbanden (i.p.v. enkelvoudige rechtlijnige causale verbanden).
• Een waardoor-vraag wijst op de eigen verantwoordelijkheid van de vraag-ontvanger doch zonder het beschuldigende effect van de waarom-vraag.
• Een waardoor-vraag heeft kiemen van verandering in zich. Het is een vraag die mogelijkheden voor de toekomst kan blootleggen.
• De waardoor-vraag legt de basis voor een open dialoog en helpt om een machtsstrijd te vermijden.
• Een waardoor-vraag biedt de ruimte om de context te betrekken bij wat er is gebeurd.
• Een waardoor-vraag werkt aan twee kanten: ook de vraagsteller moet nadenken. De vraagsteller voelt zich over het algemeen meer betrokken bij de vraag.
• Een waardoor-vraag legt de link van het verleden naar de toekomst. Een waarom-vraag blijft enkel hangen bij het verleden, bij wat er is gebeurd.

Alvorens de waardoor-vraag te stellen

• Louter het woordje ‘waarom’ vervangen door ‘waardoor’ gaat niet werken.
Na driemaal “Waardoor is dit zo?” volgt eveneens irritatie bij de ander en het korte “Daardoor!”. Een vraag die begint met de woorden “Waardoor …” is niet steeds de meest geschikte vorm. Je zoekt beter naar die formulering die het doel dat je beoogt duidelijk weergeeft. 
Je kunt ook spreken van ‘een vraag van het waardoor-type’. 
De formulering van de waardoor-vraag dient gepast te zijn voor déze persoon, op dit moment, voor de huidige gebeurtenis, binnen de actuele context.

• Ga bij jezelf eerst na wat je wilt bereiken met je vraag.
Op basis van welke gedachten of veronderstellingen stel je deze vraag? Wat wil je uiteindelijk bereiken met deze vraag? 
Wil je een verklaring? Wil je dat de ander tot een inzicht komt? Wil je dat de ander zich schuldig voelt? Wil je je eigen inzicht vergroten? Wil je een oplossing vinden voor een probleem? Of is het eigenlijk een retorische vraag waarmee je stiekem je eigen kennis wil etaleren?

• Ga na hoe jij je op dit ogenblik voelt tegenover de ander.
Kan jij je innerlijk op gelijke hoogte zetten of voel je je toch de meerdere? Heb je werkelijk belangstelling in de ander of draait het toch allemaal om jouw ideeën over de zaak, om jouw analyse, om jouw diagnose, om jouw oordeel? Wil je verrast worden of verlang je bevestiging van wat je reeds weet?

Enkele voorbeelden van waardoor-type-vragen

(Dit zijn voorbeelden, je dient ze dus aan te passen aan de betrokkene en aan de situatie!):
Waarom heb je dat (niet) gedaan? ➠ Welke gedachten gingen er door je heen toen je dat deed? Welke overwegingen deden je kiezen om dit (niet) te doen? Aan welke resultaat dacht je toen je besliste dit te doen? Welke factoren hebben volgens jou je gedrag (je beslissing, je keuze) sterk beïnvloed?
Waarom heb je dit beslist? ➠ Op basis van welke redenering heb je die beslissing genomen? Welke argumenten hebben tot jouw beslissing geleid? Met welke factoren heb je rekening gehouden om dit te beslissen? Met wat heb je geen rekening gehouden? Wat waren jouw pro’s en contra’s alvorens te beslissen?
Waarom is dit voor jou zo belangrijk? ➠ Wat raakt je zo in deze zaak? Welke waarden spelen in deze zaak voor jou een zeer grote rol? In welke van je waarden wordt jij het meest geraakt? Welke normen werden hier voor jou overschreden?
Waarom is dit voor jou een probleem? ➠ Wat maakt dat je van deze feiten een probleem maakt? Op welke feiten steun je om dit een ‘probleem’ te noemen? Wat gebeurt er binnen in jou dat je dit als een probleem ervaart? Wat gaat er in je om als je aan dit probleem denkt? Wat maakt dat je dit niet zomaar kunt laten voorbij gaan? Waar in jou voel je een grens die niet mag worden overschreden?
Waarom wil je dit bereiken? ➠ Op basis van welke gegevens stel je dit doel voorop? Welke overwegingen spelen een grote rol bij het vooropstellen van dit doel? Wat staat je voor ogen als resultaat wanneer je aan je beslissing denkt? Wat is er erg aantrekkelijk aan dit doel wanneer je aan de verwachte resultaten denkt? Wat wordt er ultiem bereikt wanneer je dit doel haalt?
Waarom wil je dit zo aanpakken? ➠ Wat heeft meegespeeld in de keuze van deze aanpak? Welke gegevens en gedachten hebben je doen kiezen voor deze aanpak? Waarmee heb je allemaal rekening gehouden alvorens te beslissen dat je dit zult doen? Wat heeft meegespeeld om dit te kiezen en geen alternatieven te overwegen?
Waarom heb je mij daar niet van verwittigd? ➠ Wat heeft jou doen vermoeden dat ik hier niet van op de hoogte moest zijn? Wat heeft je belemmerd om mij om advies te komen vragen?

Aanleren, afleren, oefenen, leren

Als kleuter stelde je honderd keer per dag “Waarom?”, tot ongenoegen van je ouders. Je werd evenwel niet geboren met die vraag. Vragen stellen is iets dat je als baby (!) werd aangeleerd. Je kreeg voortdurend vragen te horen. Meestal vragen waar je geen antwoord op kon formuleren. Dat is ook een voornaamste reden waardoor je niet de vraag “Waardoor?” stelde als kleuter: de volwassenen rondom jou stelden nooit deze vraag. “Waarom regent het?” leerde je van hen. Je leerde niet “Waardoor valt er water uit de hemel?”

Gedrag dat je hebt aangeleerd kan je terug afleren en vervangen door beter gedrag. Dat vraagt wel extra aandacht (Waarom?) want je dient in te gaan tegen een hardnekkige gewoonte. Begin vandaag te oefenen met de waardoor-type-vraag en kijk daarbij zorgvuldig naar het effect dat je bereikt. Je zult door de ervaring overtuigd worden van het grote nut van het stellen van een andere vraag.

Bij mijn begeleiding maak ik je opmerkzaam op de wijze waarop je vragen stelt. Je leert daardoor sneller en effectiever betere vragen stellen.
Maak een afspraak, dan bekijken we welke leerweg voor jou de meest effectieve is.