Wie bén jij?

“Dit is niet wat ik bedoel.” zei ze stamelend, “Ik wil aangeven dat ik deze opdracht niet aanneem, dat ik wegga en nu een tijdje alleen wil zijn.”
“Maar zo ken ik je niet Annemie.” In zijn stem klonk flink wat teleurstelling door.
“Nu ja, wat is ‘kennen’?” zei ze zachtjes.
“Ik ken je al jaren!” zei hij kordaat. “Wie bén je dan?” Nu klonk er vertwijfeling.
Ze draaide zich rustig om en ging weg zonder daar verder op te reageren.

Veel vragen

Hoeveel antwoord kan jij geven op de vraag “Wie bén jij?”. Bij ieder antwoord zal je een verschillend aspect van jezelf noemen. Je antwoord zal op dat ogenblik zeker bepaald worden door de vraagsteller en door de context waarbinnen de vraag wordt gesteld. Dat maakt het eenvoudig.
‘Ben’ jij alle aspecten van ‘jezelf’ samen? Of ‘ben’ je telkens een van de aspecten? Of laat je telkens een ander aspect zien maar ‘ben’ jij steeds ‘volledig’ aanwezig en zien de anderen dat niet?
Hoe belangrijk is het dat jij op ieder ogenblik steeds dezelfde, de enige echte zelf, ‘bent’? 
Wanneer ben je authentiek? Wanneer doe je authentiek?
Is je ‘authentieke zelf’ alleen je bewuste aanwezigheid of ook je onbewuste tegenwoordigheid?
Merk je een onderscheid tussen jezelf tonen, jezelf aanwezig stellen, jezelf zijn, jezelf ontvouwen, jezelf worden? Hoe voelt dat dan aan?
Hoe blijf je leider over je ‘zelf’?

Enkele gedachten

Twee onderzoeksmethoden komen tot de conclusie dat er geen ‘authentiek zelf’ bestaat. Enerzijds het contemplatief-meditatief onderzoek dat reeds eeuwen wordt beoefend in (sommige takken van) het boeddhisme en het taoïsme. Anderzijds het recent neurologisch onderzoek.
Beide onderzoekswegen komen tot de conclusie dat de gedachte van één ‘onveranderlijk zelf’ een constructie is die vlot sociaal verkeer mogelijk maakt maar niet overeenkomt met wat er werkelijk in ons gebeurt.
Op z’n minst kan je een onderscheid maken tussen een ‘ervarend zelf’ en een ‘herinnerend zelf’. (Daniel Kahneman). 3 tot 5 seconden na iedere ervaring volgt een verhaal door het ‘herinnerend zelf’ over die ervaring. Het ‘ervarend zelf’ zit in de ervaring en kan niet tegelijk herinneren of er op reflecteren. Dat doet het ‘herinnerend zelf’.
Het verhaal dat het ‘herinnerend zelf’ vertelt komt vaak niet overeen met wat een onderzoeker kan waarnemen als de gebeurtenissen waar je ‘ervarend zelf’ bij betrokken was. Na het eerste verhaal volgt snel een tweede en een derde verhaal. Ieder verhaal maakt gebruik van meerdere opgeslagen stukjes in je brein zodat dit net iets anders verloopt dan je eerste verhaal onmiddellijk na de ervaring. Het ‘herinnerend zelf’ construeert steeds opnieuw je geschiedenis.
Er is evenmin een ‘ik’ dat onveranderd door alle fasen van je leven glijdt en jouw ontwikkeling stuurt of kleurt. Veeleer is er sprake van een voortdurende verandering, aanpassing, groei en omvorming van je basisgegevens binnen je ‘autobiografisch zelf’ (Antonio Damasio) én een voortdurende aanpassing van je verhaal over je biografie, je ik-verhaal. Je vertelt het als één ononderbroken verhaal van dezelfde persoon. Dit is zowel voor jezelf als voor de anderen geruststellend. Je ik-verhaal vormt je ‘identiteit’, dus dat bén je.

Je volgende ik-versie

Welk verhaal is het ‘juiste’ verhaal? Het laatste? 
Het is nuttig zelf een meditatief onderzoek te voeren. Via Vipassana meditatie kom je er snel achter dat gevoelens noch gedachten noch beelden stabiele gegevens zijn. Je bént niet je gevoelens, je bezit evenmin gevoelens, je beleeft gevoelens. Je bént niet je gedachten, je bezit geen gedachten, je beleeft gedachten. Hetzelfde voor de beelden waarmee je leeft.
Via Vipassana meditatie ervaar je hoe moeilijk het is om leider te zijn van wat er aan gevoelens, gedachten, beelden en intenties in jou opkomen. Ben jij de leider van je dromen?
Via dit onderzoek kom je er achter dat verandering de enige constante is en dat het dus heel gezond is om te zeggen “Ik ben vandaag weer een beetje een ander mens.”
‘Verandering’ is een neutraal begrip, het kan zowel kleurrijker als donkerder worden, zowel een nieuwe groene twijg tonen als een verharding van een tak.
Het hoeft je niet te verontrusten dat je na rustige introspectie opmerkt dat de vele kleine aanpassing na een tijdje zorgen voor een andere versie van je ‘ik’. Dat gebeurt zeker na iedere levenscrisis, bv. na een scheiding, een ongeval, een levensbedreigende ziekte of een midlife-crisis.
Meer nog, het getuigt van een goede mentale gezondheid om de volgende versie van je ‘ik’ op te merken, te aanvaarden en van daaruit te handelen.

Welk nut hebben deze gedachten en ervaringen?

Allereerst leer je genieten van het feit dat je voortdurend verandert. Akkoord, het besef dat al de mensen met wie je samenleeft ook voortdurend veranderen, kan spannend en soms vermoeiend zijn. Je zult af en toe een meer fundamenteel gesprek dienen te voeren met wie je heel nabij leeft om terug ‘op dezelfde golflengte’ te zitten.
Met het besef van voortdurende verandering kom je er misschien snel achter dat je leeft in een groot open veld van mogelijkheden. Morgen ontvang je weer iets dat je helpt te ontwikkelen, indien … je het opmerkt, in ontvangst neemt, waardeert en er wat mee doet.
Misschien krijgt een beetje kunstige knutselaar in jou ruimte om te experimenteren. Of is het een klunzige kunstenaar of een knutsige klunzelaar of een klunzige klungelaar? Hoe dan ook, een speels element dat zorg voor verrassende kleuren, vormen en bewegingen in je leven. Geniet er van.

In De Huiskamer bieden Fenneke Voorsluis, een kunstenaar, en ik je mogelijkheden om je ‘nieuwe zelf’ te ontdekken en uit te drukken.

De schilderijen bij deze tekst zijn van Geertje Kapteijns
Zij nam deel aan de laatste Open Nest in De Huiskamer.

Een gedachte over “Wie bén jij?

  1. Hoi Francis, inderdaad, wie ben ik eigen-lijk? Ik kan hier geen antwoord op geven.
    Ik ben in ieder geval meer dan mijn gedachten en gevoelens die ik kan delen. Meer dan mezelf alleen. Steeds in relatie met mijn omgeving ben ik steeds anders. Is er een kern? Dat wel. Alhoewel deze ongrijpbaar is.
    Dat wat ik beleef, ervaar, maakt dat ik mijn creativiteit kan aanspreken. Daar wil ik in gehoord worden. Dan krijgt het Meer dat achter de woorden en andere talen verborgen ligt de ruimte om zich te ontwikkelen en nieuwe vormen te vinden om zich uit te drukken.
    Zo wil ik zijn, zo wil ik luisteren.
    Veel groeten en veel plezier in jullie huiskamer workshop. Ik zit in Australië.
    BoukjeBarbara.

Je reactie is van harte welkom

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s