We ‘weten’ niet, we ‘verklaren’, en dat is verschillend.

We hebben het als mens moeilijk om de fenomenen in en rondom ons waar te nemen en het te houden bij het scherp waarnemen. We willen zo snel mogelijk een verklaring voor de fenomenen. We willen ze een plaats kunnen geven binnen een kader dat verbanden legt tussen de dingen, een verklaringskader. (Lees vorig bericht: Welke ‘wetenschap’ kan zin geven aan het leven?) Eens we dat hebben gedaan, beweren we dat we ‘weten’ hoe de zaak in elkaar steekt. We noemen het ‘kennis’ of ‘weten-schap’. We hebben de indruk dat we meer en meer ‘weten’ over de fenomenen en dat dit ‘weten’ verband houdt met de fenomenen. Meer nog we zijn gaan geloven dat ons ‘weten’ slaat op de fenomenen zelf.

Uit “Zhuang Zi, de volledige geschriften” hoofdstuk 2 (vertaling K.Schipper, p.66)

Tandeloos vroeg eens aan Prinsenkind: “Weet jij iets waarin alle dingen met elkaar overeenstemmen?”   “Hoe zou ik dat weten!”   “Weet je dan niet wat je niet weet?”   “Hoe zou ik dat weten!”   “Betekent dat dan dat wezens geen kennis hebben?”   “Hoe zou ik dat weten. Maar laat ik dan toch proberen er iets over te zeggen. Hoe weet ik dat datgene wat ik weten noem niet niet-weten is? En hoe weet ik dat wat ik niet-weten noem niet weten is?”

IJdelheid der ijdelheden, de ijdele mens is blind voor het feit dat hij niets ‘weet‘ over de fenomenen. Hij verwart ‘verklaren’ met ‘weten’. Hij merkt niet meer dat iedere ‘verklaring’ een louter menselijke constructie is die niets, maar dan ook niets te maken heeft met de fenomenen zelf maar enkel met de menselijke geest die wil verklaren. De verklaring is er enkel omwille van de menselijke geest die een onrustige geest is. De menselijke constructies, de verklaringen, zijn begrensd in ruimte, tijd en context. Iedere cultuur heeft zo z’n eigen verklaring en verklaringskader. De westers georiënteerde ‘weten-schap’ acht zich verheven boven alle andere verklaringskaders want ze meent dat ze gebaseerd is op ‘evidence based facts’. Dat ze op deze manier zich beperkt tot een wel zeer eng aantal ‘feiten’ deert haar niet.

IJdelheid der ijdelheden. Je noemt een fenomeen ‘boom’ en denkt dat jouw ‘boom’ daardoor een ‘boom’ is. Het is helemaal geen boom, het is niets, of beter het is ‘leeg’, d.w.z. het is zeer veel, een bundel aan massa condities en gevolgen waarvan jij met je beperkt waarnemingsvermogen en je beperkt verstand slechts een fractie kunt vatten. En dàt vereng jij tot een voorwerp. En dan maar beweren dat je ‘weet’ wat een boom is. Het enige dat je ‘weet’ is je eigen verklaring! 

Laat ons trachten helder en eerlijk te zijn: we kunnen als mens beperkt waarnemen en we willen die beperkte waarnemingen daarenboven kunnen vatten in een geheel, een verklaring of een verhaal. We ‘weten’ niets, maar we ‘verklaren’ veel. Echte weten-schap is het voortdurend aanpassen van de verklaringen, wetende dat geen enkele verklaring eeuwigheidswaarde heeft. Dat maakt het verschil tussen enerzijds wetenschap en wetenschapsfilosofie en anderzijds pseudo-wetenschap, levensfilosofie en religie. Deze laatsten achten hun verklaringskader niet tijd-, ruimte- en contextgebonden. (Ik vertoef op dit ogenblik in India, het land van de duizend verklaringskaders en de duizend ‘meesters’.)

Kan een mens zonder verklaringskader? Ja. Zhuang Zi kon het, Nagarjuna kon het, Bodhidharma kon het, Dogen kon het, al diegenen die loslaten om ‘het te willen weten’ kunnen het. Vipassana meditatie kan daarbij helpen, dan ervaar je dat iedere gedachte (en iedere verklaring als gevolg daarvan) tijdelijk is. Ja ja, dit geldt ook voor de gedachten in deze tekst. Dus geen nood, je kunt het allemaal opzij leggen en lustig verder verklaren en menen dat je verklaring een ‘weten-schap’ is, materieel of spiritueel. Spirituele wetenschap, zeg nu zelf het klinkt mooi.

Wat is er nodig? Leer scherp waar te nemen en het waarnemen te herhalen, hou het bij datgene wat je werkelijk kunt waarnemen en beschrijven (fenomenen, gedrag – je kunt bv. geen intentie of streven rechtstreeks waarnemen!), weersta de neiging om verbanden te scheppen, allerlei te veronderstellen of een verklaring te geven. Herhaalde waarnemingen stellen jou (en de ernstige wetenschapper) in staat om, voorzichtig, fenomenen te voorspellen en te voorzien én het daar bij te houden. Misschien vreemd voor sommigen, maar op dat ogenblik ontmoeten Zhuang Zi, Nagarjuna en B.F.Skinner (“About behaviorism” 1976, Vintage Books) elkaar. Heerlijk!

(Manali, India, 9 oktober 2014)

Je reactie is van harte welkom

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s