Kansarm en leerrijk

Ik ontmoet Marie, een jonge vrouw die het label ‘generatie-arme’ draagt. Ze leeft op dit ogenblik met een vergoeding van de ziekenkas. Ze heeft geen diploma. Ze is blond, gescheiden, met kind. Sinds een tijdje heeft ze een nieuwe vriend. Het is iemand uit Senegal.

Alvorens verder te lezen, let eens op de oordelen die in jou zijn opgekomen bij het lezen van de eerste zinnen. Wees eerlijk, wat ging / wat gaat er door je heen? Lees daarna pas verder.

Marie heeft een opleiding gevolgd voor ‘ervaringsdeskundige’. Een degelijke opleiding, vier jaar lang, die weliswaar geen diploma geeft. Ze vertelt me volgend voorval.

Ik zag mijn vriend iets doen en ik hoorde een stem in mij: “Hé,  die is slimmer dan ik dacht.” (1) Onmiddellijk maakte ik de bedenking: Waarom denk ik dat? Vanuit welke veronderstelling? Dat zwarten minder slim zijn omdat ze zwart zijn? (2) Verdorie dat ik zulke gedachten nog in mij heb! (3) Eigenlijk zit er onder die gedachten een kader van waaruit ik naar mensen kijk, een kader met vooroordelen. Nu over mijn vriend maar wellicht op andere momenten met vooroordelen over andere type mensen die ik ontmoet. (4) Hoe zou ik bij dat kader kunnen en dat veranderen? (5)

Op enkele minuten stapte Marie van de waarneming naar meta-niveau (1 = reflectie op de waarneming), maakte de bedenking op meta-meta-niveau (2 = reflectie op de reflectie), deed dat niet theoretisch maar betrok dat op zichzelf (3), zette toen nog een stap verder op meta-meta-meta-niveau (4 = reflectie op waar de reflectie op de reflectie vandaan komt) en maakte tenslotte de stap naar de leervraag (5).

Niet iedereen kan en doet wat Marie deed, ook niet iedere hoog opgeleide. Jarenlange persoonlijke ervaringen leerde me dat veel schools hoogopgeleide mensen theoretisch tot op meta-meta-meta-niveau kunnen denken (weliswaar mits wat hulp). Echter, ze zetten niet makkelijk de stap naar persoonlijke betrokkenheid (“Dit heeft alles te maken met mijn denkkader en dat denkkader is beperkt. Dit is mijn probleem.”). Zelden hoorde ik hen de leervraag stellen om te veranderen, om te verbeteren.

Behalve intellectuele openheid, vaardigheid en moed is er ook emotionele en relationele openheid, vaardigheid en moed nodig. Dit laatste leren we niet via de formele schoolse opleiding. Dat is iets dat we meestal via onze levensgeschiedenis leren, via de keuzes op onze levensweg, via de biografische leerschool. De mogelijkheid om op meta-meta-meta-niveau te denken kan aangeleerd worden via een schoolse opleiding of training. Dit te beleven leer je op een andere manier.

Mensen die als ‘kansarm’ worden gezien (en/of zichzelf zo zien) hebben niet geleerd te denken op de diverse meta-niveaus. Te veronderstellen dat ze die nooit hebben beleefd, is een voor-onderstelling en vaak een denkfout. Mensen die ‘kansrijk’ zijn, kunnen geleerd hebben om op diverse meta-niveaus te denken. Dat ze tegelijk geleerd hebben om die ook te beleven is een voor-onderstelling die niet gerechtvaardigd is en vaak een denkfout.

Ik maak daarom liever het onderscheid tussen ‘leer-arme’ en ‘leer-rijke’ dan tussen kansarme en kansrijke.

5 gedachten over “Kansarm en leerrijk

  1. Beste Francis, hartelijk dank voor dit bericht en het uitgebreider artikel over Leerarm vs leerrijk. Zeer herkenbaar maar zo bijzonder goed geformuleerd door jou. Complimenten. Ik heb er erg veel aan. Het helpt mij verder ‘leren’.

    Warme groet, Eugène.

    • Dank je Eugène, ik verneem graag hoe je jezelf beleeft als ‘leerrijk’, wat je dan doet en hoe dat effect heeft op jou en je omgeving. Leren van elkaar is iets voor leerrijke mensen.

  2. Dag Francis,

    Een verhaal wat me meeneemt en tot nadenken aanzet. Wat is de invloed van het intellect? Ik zelf ben toch ooit gestart als kans-arm meisje, gescheiden ouders, zware tijd, moeite met leren. “Ga maar naar de MAVO want anders is t te zwaar voor je”, zo was het advies. Een docent op de MAVO wist me te garanderen dat ik met 8-en op mijn eindlijst zou slagen. Prompt zakte al mijn cijfers. Tja, ik was toch dat niet-zo-slimme-meisje. Faalangst. Uiteindelijk toch nog naar de HAVO gegaan en vervolgens HBO. Jaren later ben ik in deeltijd psychologie aan de universiteit gaan studeren. Pure drang om mezelf te overwinnen! Heeft deze hele reis, met de boodschap dat een andere docent mij wist mee te geven dat ik “nooit meer dan een 5-je” zou worden, mijn emotionele vechtlust aangewakkerd??!!
    Dagelijk bemerk ik dat mijn meta-meta-etcetera denken en voelen mij erg veel brengt. Vragen. Verwarring. Zoeken. Nieuwsgierigheid! Ik geniet, iedere dag!!

    • Wat mooi en leerrijk Anita dat je dit deelt. Tof dat de negatieve, neerhalende boodschappen die je als kind moest incasseren je vechtlust aanwakkerde. Spijtig genoeg is dat niet bij iedereen het geval en het aantal kinderen dat neerhalende boodschappen te horen krijgt blijft vreselijk groot. Het is nuttig steeds opnieuw te wijzen op de kracht van mensen en om elkaar te steunen.

Je reactie is van harte welkom

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s